trang phục thổ cẩm đẹp

Bộ trang phục duyên dáng, gọn gàng bó sát người làm nổi lên những đường cong khoẻ khoắn tuyệt đẹp của những cô gái Thái; trang phục của nam giới thì giản dị, gần gũi với môi trường cảnh quan, không sặc sỡ và cầu kỳ…

Đó là những bộ trang phục truyền thống được dệt nên từ chất liệu thổ cẩm của chính những người phụ nữ Thái ở huyện Mai Châu. Trang phục của dân tộc Thái Mai Châu có nhiều nét tương đồng, gần gũi với trang phục của dân tộc Mường là minh chứng cho sự đoàn kết, giao thoa văn hoá của 2 dân tộc.

1.Trang phục của nam giới

Bộ trang phục thường ngày của nam giới Thái ở Mai Châu giản dị, gần gũi với môi trường cảnh quan và lối không đòi hỏi sặc sỡ và cầu kỳ.

Áo: Có áo ngắn và áo dài.

Áo ngắn: Đây là áo mặc thường ngày của nam giới Thái ở Mai Châu, may bằng cách ghép bốn thân, hai thân trước và hai thân sau, xẻ ngực, hai bên nẹp áo đính hàng cúc vải. Cổ áo đứng tròn, cao độ 2 cm, tay áo dài chấm cổ tay, may rộng vừa phải có thể xắn đến quá khuỷu tay Bên trong vai áo có đệm một miếng vải hình lá sen. áo bố trí ba túi, gồm hai túi to sát gấu áo của hai vạt trước, một túi nhỏ ở bên ngực trái, đôi khi có hai túi ngực. áo xẻ tà ở hai bên sườn từ dưới lên độ 20 cm. Toàn thân áo màu chàm hoặc đen, may bằng vải thô tự dệt.

Áo dài: áo dài quá đầu gối, xẻ tà, có hai cách cài khuy, cách cổ xưa là buộc dây vải ở vai và bên sườn phải, áo xẻ ngực buộc dây vải đến ngang thắt lưng. áo được may bằng vải mộc hoặc lụa, sa tanh.

Quần: ống đứng và rộng, dài đến gót chân, cạp quần rộng kiểu lá toạ. Quần may bằng vải bông nhuộm chàm hoặc nâu, khi mặc vắ t mối quần về phía trước rồi dùng dây gai thắt lại cho chặt.

Khăn chít đầu: Là tấm vải bằng sợi bông nhuộm chàm, dài khoảng 2m (3 vòng đầu) rộng khoảng 30cm. Khi chít khăn, gập giắt đầu khăn vào bên trong và thả đuôi khăn xuống phía bên trái đầu dài độ 15 cm. Trước đây, nam giới Thái ở Mai Châu thường để tóc dài búi tóc sau gáy, cài trâm bạc hoặc xương thú, chân đi guốc mộc tự tạo, quai guốc làm bằng sợi gai vắt qua ngón chân. Hiện nay, nam giới Thái ở Mai Châu thích đội mũ hoặc để đầu trần hơn là chít khăn.

Dải thắt lưng: Khi có việc phải đi xa hoặc đi dự lễ hội, nam giới thường thắt thêm dải khăn xanh hoặc đỏ vòng quanh thắt lưng cho áo gọn gàng, tua khăn buông xuống trước bụng. Ngày nay, đa số đòi hỏi sặc sỡ và cầu kỳ. Ngày nay , đa số nam giới Thái ở Mai Châu đi công tác thoát ly hay sống ở thị trấn, thị xã đã tiếp thu kiểu mặc hiện đại, với quần âu, áo sơ mi, đi giày, dép. Ngoài ra, nam, nữ thanh niên Thái ở Mai Châu còn lựa chọn nhiều loại vải công nghiệp với đủ loại màu sắc, chất liệu để may trang phục.

2. Trang phục của phụ nữ

Áo: Có hai loại là áo ngắn và áo dài.

Áo ngắn : Là chiếc áo mặc thườngngày của phụ nữ, chỉ cần 60 cm vải là may đủ áo. áo ngắn có cổ tròn viền nhỏ xẻ hai bên vai để chui đầu khi mặc áo. Tay áo may bó sát lấy cánh tay. Thân áo dài khoảng 20 - 30 cm. Khi mặc, áo bỏ vào phía trong cạp váy. áo thường có màu xanh, màu đỏ, màu trắng, màu tím, thường dùng cho các phụ nữ cao niên.

Áo dài : May dài quá đầu gối, xẻ ngực, không cài khuy, không xẻ tà, màu đen hoặc màu xanh chàm. áo dài thường được mặc ra bên ngoài cho ấm. Thường ngày, phụ nữ Thái ở Mai Châu thắt một dải khăn trắng ngang thắt lưng rộngkhoảng 20 cm, đầu khăn buông xuống bên hông trái.

Khăn chít đầu: Khăn chít đầu của phụ nữ Thái ở Mai Châu cũng giống như khăn chít đầu của phụ nữ Mường, có màu trắng. Khi chít khăn, gập đôi hoặc ba và chít quanh một vòng đầu. Một số thiếu nữ thường gấp khăn phía trước có hình quả núi.

Đồ trang sức: Phụ nữ Thái rất thích dùng những đồ trang sức như: xà tích, vòng bạ c đeo cổ và đeo cổ tay (giống như phụ nữ Mường nhưng thường đeo tới 2 – 3 vòng cả hai cổ tay), nhẫn bạc, khuyên tai bạc hoặc vàng. Người phụ nữ Thái ở Mai Châu thường búi tóc sau gáy, cài trâm bạc hoặc trâm bằng xương thú. Khi còn trẻ chưa lấy chồng, họ thả tóc sau lưng, buộc chỉ màu thay cặp tóc, khăn đội đầu màu trắng, để răng trắng. Khi lấy chồng có con, họ nhuộm răng đen. Đối với các cụ bà, chiếc áo xanh chàm luôn luôn mặc theo người, khi không mặc thì bỏ gọn trong giỏ đựng trầu cau đeo ở lưng. Dù nhà giàu hay nghèo, các cụ cũng chọn vừa ý mình một đôi khuyên tai bạc và một chiếc vòng bạc (trơn) đeo cổ tay coi như kỷ vật bất khả xâm phạm. Khi qua đời, những vật trang sức đó cũng được chôn theo người. Ngày nay, phụ nữ Thái ở Mai Châu đã có những thay đổi về trang phục, sơ mi nữ bằng vải dệt công nghiệp. Các đồ trang sức như bộ xà tích, vòng bạc… ít được dùng. Riêng khăn chít đầu vừa là vật trang điểm vừa là vật giữ sạch đầu tóc đã trở thà nh quy tắ c sống hàng ngà y của người Thái ở Mai Châu. Do vậy, khi ra khỏi nhà, chị em phụ nữ nhất thiết phải có khăn đội đầu, ai để đầu trần được coi là vi phạm quy tắc sống.

Tự tin với hoạ tiết thổ cẩm

Diện những bộ váy áo thổ cẩm có hoạ tiết và sắc màu rực rỡ là sự lựa chọn mới và táo bạo của nhiều bạn gái trong dịp hè năm nay. Nhưng loại trang phục này khá kén người mặc và cũng khó kết hợp, vì thế bạn có thể tham khảo một số lời khuyên sau.

Chọn kiểu

Hoạ tiết độc đáo giúp trang phục thổ cẩm có thiết kế không cầu kỳ song lại rất nổi bật. Kiểu trang phục này được vận dụng vào tất cả các loại trang phục thường ngày từ quần áo đến váy vóc. Tuy nhiên nếu bạn có vóc dáng khiêm tốn thì không nên chọn mặc những chiếc quần thổ cẩm rộng bùng nhùng hay chiếc váy thổ cẩm suôn dài đến tận mắt cá chân.

Thay vào đó hãy làm bạn với những chiếc chân váy thổ cẩm có độ dài trên đầu gối, hoạ tiết đơn giản và màu sắc không quá “nhức mắt” hoặc một chiếc quần hoạ tiết thổ cẩm có dáng côn ôm gọn phần bắp chân. Ngược lại, nếu sở hữu vóc dáng thanh mảnh và chiều cao lý tưởng mà muốn diện trang phục thổ cẩm thì đừng chần chừ gì cả, hãy kết bạn với một chiếc váy liền ôm ở phần thân trên và xoè rộng ở phần dưới hoặc chân váy suôn dài. Ngoài ra, trông bạn sẽ ấn tượng hơn nếu mặc một bộ“jumsuit” (áo liền quần) với chất liệu và hoa văn thổ cẩm.

Kết hợp

Trang phục thổ cẩm thường có màu sắc “nóng” đặc trưng của miền nhiệt đới như: đỏ, cam, vàng, xanh, chàm… Vì thế khi chọn đồ đi kèm, nguyên tắc đầu tiên bạn nên nhớ là hãy bỏ qua tất cả những gì rườm rà và loè loẹt. Điều này đồng nghĩa với việc hãy chọn trang phục một màu, gam màu trung tính nhẹ nhàng, không in hoa văn hoạ tiết. Không chỉ vậy, những phụ trang phụ kiện đi kèm cũng đừng quá màu sắc và sang trọng.

Trong trường hợp này, phụ kiện làm bằng vàng, kim cương hay đá quý đều không phù hợp. Thay vào đó, sẽ hợp lý hơn nếu bạn đeo một chiếc vòng gỗ hay các dây chuyền, vòng tay được làm từ chất liệu bạc hoặc đồng. Cũng tương tự như vậy, hãy cất tất cả những chiếc túi da bóng, da lộn đi nếu bạn định mặc trang phục thổ cẩm bởi chúng sẽ khiến bạn trở nên kệch cỡm. Một chiếc túi được làm từ vải thô hoặc các chất liệu bình dị đời thường khác sẽ giúp bạn giữ được vẻ đẹp đơn giản mà cá tính của kiểu trang phục thú vị này.

Dệt “hồn núi” giữa đồng bằng

Nghề dệt ở vùng Nam thôn Phương Danh, thị trấn Đập Đá (huyện An Nhơn) được hình thành và nổi tiếng từ lâu, đặc biệt là mặt hàng thổ cẩm. Thời cực thịnh, thổ cẩm Phương Danh rất được đồng bào dân tộc thiểu số khu vực miền Trung và Tây Nguyên ưa chuộng, sản phẩm làm ra không đáp ứng kịp nhu cầu thị trường. Hơn nửa thế kỉ đã trôi qua, cùng với sự thăng trầm của nghề dệt Nam Phương Danh, nghề dệt thổ cẩm ở đây không còn phồn thịnh nhưng còn được duy trì trong một vài gia đình. Nếu có dịp, hãy ghé thăm cơ sở dệt vải thổ cẩm của ông Nguyễn Văn Minh ở khu vực Nam thôn Phương Danh, thị trấn Đập Đá các bạn sẽ được chứng kiến nghề dệt “hồn núi” giữa đồng bằng, với những hình ảnh dân dã, mộc mạc nơi làng quê yên bình...

Quay sợi trước khi đưa vào khung cửi để dệt.

Đảm nhận việc quay sợi vừa giúp cụ già có việc làm lúc rảnh rỗi, vừa hàn huyên tâm sự với nhau.

Nghệ nhân Nguyễn Hữu Hải, 77 tuổi, người đã có hơn 60 năm gắn bó với nghề dệt ở Nam Phương Danh. Đây là người đàn ông hiếm hoi chịu kiên trì giữ nghề dệt thổ cẩm, vốn đòi hỏi nhiều sự khéo tay, tỉ mỉ.

Vải thổ cẩm được dệt theo phương thức của người kinh, trên những chiếc khung cửi gia truyền có tuổi đời gần 2/3 thế kỷ.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Thương, người đã có hơn 50 năm gắn bó với nghề dệt ở Nam Phương Danh

Dệt thổ cẩm Nam Phương Danh độc đáo ở cách thức dệt gia truyền, đòi hỏi phải dùng nhiều sức người, với sự phối hợp nhịp nhàng giữa chân và tay điều khiển khung cưởi thì sản phẩm làm ra mới có hoa văn đều, đẹp.

Mỗi sản phẩm thổ cẩm được dệt ra với số lượng lớn, thành từng cây vải có kích thước 0,9m x 25 m, 0,6m x 24 m…và màu sắc, hoa văn tùy theo yêu cầu của khách hàng. Giá bán mỗi mét vải thổ cẩm dao động trên dưới 25 nghìn đồng tùy từng thời điểm của thị trường.

Sống lại nghề thổ cẩm ở Tây Nguyên

Nhắc đến Tây Nguyên người ta nhớ ngay đến rượu cần, thổ cẩm và cồng chiêng. Trang phục thổ cẩm chính là nét đẹp của văn hoá vật thể ở mỗi vùng, mỗi dân tộc. Nó không chỉ làm đẹp trong các lễ cưới hỏi, mừng mùa mới, mà còn chứng tỏ bàn tay tài hoa, chăm chỉ của những người phụ nữ. Thế nhưng, trong cuộc sống hiện đại, thị hiếu “sính ngoại” ngày càng phổ biến nên thổ cẩm Tây Nguyên đã bị mai một dần. Tuy nhiên, nhờ sự quan tâm kịp thời của các cấp chính quyền, đồng bào Tây Nguyên đang dần tìm lại sức sống mới cho nghề thổ cẩm.

Làng thổ cẩm B’ Nơr C nằm cạnh hạ nguồn sông C’rông Nô giáp ranh tỉnh Đắc Lắc, một làng dệt thổ cẩm có lịch sử lâu đời nhất Tây Nguyên với hàng mấy trăm năm hình thành và phát triển, hầu hết người dân trong làng đều biết dệt thổ cẩm. Nghệ nhân Ka Tuyn cho biết: “Vài năm trước các làng nghề dệt thổ cẩm ở đây hiu hắt lắm, cả làng chỉ lèo tèo vài cái khung gỗ bụi bám, nhện giăng... bà con không còn ai nghĩ đến thổ cẩm nữa. Nhưng nhờ sự quan tâm kịp thời của nhà nước và các cấp chính quyền ở địa phương nên nghề dệt thổ cẩm đang dần được hồi phục”.

Lễ hội festival Cồng chiêng được tổ chức tại Gia Lai năm 2009 vừa qua cũng tiếp thêm lửa cho các ngành nghề truyền thống Tây Nguyên. Đồng bào dân tộc Ba Na bên dòng sông Đăk Bla, làng Kon Klo, phường Thắng Lợi, TP. Kon Tum, tỉnh Kon Tum cũng rất phấn khởi sau một năm nghề dệt thổ cẩm thắng lợi. Số lượng hàng bán cao nhất từ trước tới nay, có gia đình bán được hàng chục ngàn chiếc ví, chiếc áo, khăn thổ cẩm truyền thống. Chị Y Thưk, Y Trang, Y Xuân, Y Khuê là những nghệ nhân dệt thổ cẩm của làng ríu rít bên khung dệt: “Giới trẻ ở các thành phố lớn giờ cũng rất ưa chuộng một số sản phẩm từ thổ cẩm như balô, ví cầm tay, móc chìa khoá, áo, khăn... và rất nhiều du khách Việt kiều đặt hàng với số lượng lớn”.

Để thổ cẩm Tây Nguyên sống được bền vững, cũng như hỗ trợ việc bảo tồn các di sản nghệ thuật văn hóa vật thể và phi vật thể trước nguy cơ mai một, một số dự án duy trì nghề dệt thổ cẩm cho các làng đã được Quỹ hỗ trợ bảo tồn nghệ thuật văn hóa dân gian triển khai tại 5 tỉnh Tây Nguyên. Trên 300 nghệ nhân từ các buôn làng đang mở lớp truyền nghề cho gần 1.000 thiếu nữ người Chil, K’ho, Ba Na, Xơ đăng, Chăm H’rê...

Nếu thổ cẩm phía Bắc rực rỡ sắc màu, tạo nên sự ấm áp trong cái lạnh khắc nghiệt của vùng núi cao thì thổ cẩm Tây Nguyên lấy màu nền đen, chàm, trắng làm chủ đạo nhưng dựng mảng hoa văn nhạt hơn phù hợp với ánh nắng gay gắt của cao nguyên miền Tây Trường Sơn. Về Tây Nguyên hôm nay, những khung cửi bắt đầu rộn lên âm thanh của ngày mới. Bên mỗi khung cửi, các nghệ nhân đang hướng dẫn cho lớp trẻ từ cách phối màu, các họa tiết, cách dệt, khổ vải... Nguyên liệu cũng phải thay đổi để tạo độ mềm, mỏng, cũng như cải tiến mẫu mã...để có những tấm váy, áo thổ cẩm rực rỡ sắc màu phù hợp trong đời sống sinh hoạt, các lễ hội hiện nay nhằm góp phần vào việc gìn giữ bản sắc văn hoá vật thể và không gian văn hoá cồng chiêng của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên.

(daidoanket)

Tìm về hồn thổ cẩm

Hình ảnh người phụ nữ Thái, Mèo nổi bật với sắc áo thổ cẩm rực rỡ, rôm rả trò chuyện trên đường đi chợ về luôn tạo ấn tượng khó phai với ai từng lên Tây Bắc.

Sắc màu thổ cẩm đã trở thành một phần linh hồn của những người phụ nữ vùng cao này!

Búp bê thổ cẩm.

Thổ cẩm là loại vải chủ yếu để may quần áo, khăn và các vật dụng trong gia đình như chăn, địu, tấm trải gối, trải giường… Ngày nay, thổ cẩm đã đi vào đời sống của người dưới xuôi khi nó trở thành chất liệu để làm đồ trang trí nội thất, những chiếc túi xách hay túi đựng điện thoại xinh xắn. Chất liệu này mặc rất thoáng, mát, thấm mồ hôi và đặc biệt là màu sắc vô cùng phong phú, thể hiện tính đa dạng trong văn hoá các dân tộc Việt.

Sắc màu thổ cẩm đã trở thành một phần linh hồn của những phụ nữ vùng cao.

Thiếu nữ thêu thổ cẩm.

Cao Bằng là nơi có rất nhiều người dân tộc sinh sống bằng nghề dệt thổ cẩm. Không rõ từ khi nào, thổ cẩm của các dân tộc Thái, Mèo đã rất nổi tiếng bởi hoa văn sặc sỡ và tinh xảo. Bạn có thể đến thăm những xã phát triển mạnh nghề dệt thổ cẩm như Đào Ngạn, Phù Ngọc huyện Hà Quảng, thị trấn Nước Hai huyện Hoà An. Và nhớ chọn cho mình một vài thứ đem về xuôi nhé, chắc chắn sẽ rất độc đáo!

Quà thổ cẩm mang về xuôi...

Nguyên liệu chính để dệt nên những tấm thổ cẩm là sợi bông nhuộm chàm và tơ tằm đã được nhuộm màu. Đây là công việc mất rất nhiều công sức vì thổ cẩm phải dệt hoàn toàn bằng phương pháp dệt thủ công, mỗi tấm thổ cẩm phải mất từ 9 đến 10 ngày, thậm chí cả tháng trời. Có lần lên tới đây, tôi không khỏi bần thần bên những sạp hàng thổ cẩm đủ mọi màu sắc.

Sắc màu thổ cẩm níu lòng du khách.

Thổ cầm dệt bằng tay bao giờ cũng dày dặn hơn và quan trọng là nó chứa đựng cái hồn của người dệt. Mỗi thợ dệt cũng chính là một hoạ sĩ trang trí; sự tinh tế và sáng tạo của người thợ hiện lên rõ nét qua từng sản phẩm.

Đồ trang trí bằng thổ cẩm.

Túi xách thổ cẩm đủ hoa văn và màu sắc.

Hãy thử một lần tìm về với Tây Bắc và tận mắt nhìn những cô gái dân tộc dệt thổ cẩm bên những khung cửi. Bạn sẽ cảm nhận được cái quý giá của những nét văn hoá mang tính nguyên sơ của núi rừng Tây Bắc, cái đẹp mộc mạc của những đêm trăng bao cô gái ngồi xung quanh khung dệt, của những câu chuyện tình yêu đôi lứa ẩn hiện trong từng nét hoa văn của sản phẩm thổ cẩm mộc mạc mà đong đầy bản sắc dân tộc.

Theo Travel Channel VN

(Ảnh: Flickr)

Chọn túi xách thổ cẩm lạ mắt cùng Miley Cyrus

Họa tiết thổ cẩm được nhà thiết kế Marc Jacobs chọn lựa cho bộ sưu tập của mình năm nay. Bên cạnh những bộ trang phục mang màu sắc thổ cẩm sặc sỡ và bắt mắt, những chiếc túi xách thổ cẩm cũng được NTK lựa chọn đan xen đưa vào bộ sưu tập một cách rất ngẫu hứng và phù hợp.

Sản phẩm của nhà thiết kế lừng danh Marc Jacobs

Ngay lập tức, cô nàng đình đám Miley Cyrus đã kịp update họa tiết thổ cẩm cho phong cách của mình. Một chiếc túi họa tiết thổ cẩm big size đã cùng cô nàng xuất hiện ở khắp nơi, từ việc dắt chú cún Mate đi dạo, đi mua sắm hay dạo phố cùng anh chàng bạn trai Liam Hemsworth.

Miley thật đáng yêu với túi thổ cẩm

Khi sử dụng chiếc túi hoa văn này thì bạn nhớ chọn trang phục đơn giản về cả màu sắc và kiểu dáng nhé, nếu không sẽ rất rối mắt và phản cảm vì chiếc túi đã có quá nhiều màu sắc rồi.

Cùng ngắm một vài mẫu túi xách thổ cẩm mới lạ nhé!

Hoa văn - họa tiết trên thổ cẩm của người H'Mông

Hoa văn - họa tiết trên thổ cẩm của người H'MôngNgười H'mông có nhiều chi: H'mông Đơ (trắng), H'mông Lềnh (vàng), H'mông Sy (Đỏ), H'mông Súa (Hoa), H'mông Đu (Đen). Một bộ trang phục cổ truyền của phụ nữ gồm váy hình nón cụt, xếp nếp, phần mông bó chặt, phần thân váy xòe rộng. Áo có cổ lật ra phía sau gáy. Thắt lưng buông hai dải dài phía sau. Tấm vải che đằng trước váy. Vuông vải che ở phía mông. Khăn quấn đầu. Xà cạp và tấm áo khoác ngoài không có tay, có cổ lật ra phía sau gáy. Tất cả các chi trong dân tộc H'mông đều có kỹ thuật thêu khá tinh vi và có truyền thống giỏi trong trang trí bằng hình chắp vải mầu, vẽ sáp ong trên vải để lấy họa tiết mầu trắng trên nền mầu chàm. Hầu hết các họa tiết được thêu, vẽ, chắp vải trên nền vải lanh trắng hoặc vải đỏ, có định hình sẵn là các bộ phận của áo, váy. Sau khi hoàn thiện đồ án trang trí từng bộ phận riêng lẻ, người ta mới may ráp, hoàn chỉnh váy, áo... Đó là cách làm riêng của người H'mông, khác các dân tộc anh em đã thể hiện trang trí ngay trên thành phẩm của mình. Trong sưu tập này giới thiệu các đồ án trang trí trên các bộ phận hợp thành của y phục H'mông các chi.

Những ô trang trí những đường diềm hình chữ thập, chữ đinh, chữ công được chuyển biến một cách hết sức phong phú, đa dạng, tài tình, kết hợp với các ô hình quả trám hoặc tam giác có các đường viền hình gẫy khúc trong các thể bố cục khác nhau lúc thẳng đứng, lúc nằm ngang tạo cho đồ án trang trí hoa văn của người H'mông có vẻ linh hoạt, không những thể hiện trên thân váy vẽ bằng sáp ong, mà cả trên thể loại khác, cho thấy trang trí hoa văn H'mông có một phong cách riêng biệt đặc sắc, không hề lẫn lộn với các trang trí của dân tộc khác.

Ngoài các họa tiết có cấu tạo bằng đường thẳng, đoạn thẳng. Người H'mông còn thành thục trong việc bố cục đồ án văn hình tròn, đường cong, hình xoáy trôn ốc hay các biến thể của nó là hai hình xoáy trôn ốc được bố trí đối xứng qua gương tạo thành hình móc hoặc đối xứng trục quay thành hình chữ S là những loại họa tiết có đường cong, đường xoáy dứt khoát thanh thoát, nhịp nhàng, uyển chuyển tạo cho bố cục hài hòa, không đơn điệu - chỉ thấy xuất hiện trong trang trí y phục của người H'mông. Những họa tiết này biểu hiện cho sự biến chuyển của mặt trời, thời tiết, không gian và thời gian, trong vũ trụ quan cổ đại của nhiều cư dân, là vốn văn hóa chung của nhiều dân tộc, nhưng được thể hiện đậm đà trong trang trí H'mông.

Chắp vải mầu của người H'mông rất dầy, nhiều lớp đè lên nhau, tạo thành các đường viền lé mầu bao quanh các hình, các đường nét, chứng tỏ một kỹ thuật thành thạo, có truyền thống riêng khác hẳn các dân tộc anh em. Mầu sắc ưa dùng trong thêu và chắp vải là đỏ tươi, đỏ thắm, nâu, vàng, trắng, xanh lá cây, lam. Ngay trên các đồ án hoa văn vẻ sáp ong nhuộm mầu chàm người ta cũng ưa ghép thêm hình vải mầu đỏ-trắng, xanh-trắng, rực sáng tươi vui. Đó cũng là điều khác biệt.

Kỹ thuật thêu của người H'mông có hai cách thêu lát và thêu chéo mũi. Hai cách thêu này làm cho việc tạo nét mềm mại chủ động, phóng khoáng, không bị gò bó trong kỹ thuật thêu luồn sợi, mầu, dựa theo thớ vải ngang, dọc mà các dân tộc khác thường làm. Ngoài họa tiết hình hoa tám cạnh, biểu thị sự chuyển động của mặt trời, trang trí H'mông không nhằm diễn đạt một nội dung nào, nhưng mang được sắc thái rất riêng biệt có bản sắc thẩm mỹ của dân tộc rất rõ nét.

Ước mơ khôi phục nghề dệt thổ cẩm Cơ Tu

KTNT - Thật may mắn khi tôi được gặp chị ở Hội chợ Triển lãm Tuần lễ xanh vừa tổ chức tại Hà Nội. Đứng sau quầy trưng bày hàng chục mẫu túi xách, mũ, áo thổ cẩm rực rỡ với những hạt cườm lấp lánh, chị thật nhỏ bé nhưng vẫn nổi bật với ánh mắt đầy nghị lực và tham vọng. Chị là Nguyễn Thị Kim Lan (người Cơ Tu) ở thôn Zơ Ra, xã TaBhing (Nam Giang - Quảng Nam), người có công mang thổ cẩm Cơ Tu đi khắp đất nước...

Hai bàn tay thoăn thoắt đẩy lên đẩy xuống chiếc khung cửi gồm 9 thanh tre dài và 2 thanh gỗ, chị Lan “biểu diễn” cho chúng tôi xem nghệ thuật dệt thổ cẩm của người Cơ Tu. Chị cho biết: “Nghề dệt vải thổ cẩm ở Zơ Ra có từ lâu đời. Khi tôi biết cầm cái cuốc, biết lên rừng lấy củi đã thấy phụ nữ trong làng ngồi dệt rồi. Tôi học được kỹ thuật dệt vải truyền thống từ bà và mẹ, hai người dệt khéo nổi tiếng trong làng. Chính vì thế, 15 tuổi tôi đã thành thạo các ngón nghề”.

Cũng như nhiều dân tộc anh em khác sống trên dải Trường Sơn - Tây Nguyên, trang phục của người Cơ Tu thể hiện bản sắc văn hoá riêng, phản ánh mọi khía cạnh trong đời sống vật chất và tinh thần của dân tộc. Được tạo nên từ những loại cây, củ, quả có sẵn trong rừng, những chiếc khố (cha lon), áo cột tay (a doót), tấm choàng (a duông), váy dài (cơ đơớch) của người Cơ Tu được coi là “công trình” dệt rất tỉ mỉ, công phu, đòi hỏi người phụ nữ phải kiên trì, chịu khó, đồng thời phải có đôi tay khéo léo và óc thẩm mỹ, sáng tạo. Để có màu đỏ, dùng củ nâu giã nát ngâm lâu ngày, màu chàm lấy từ cây tà râm, màu vàng từ củ ma rớt và đính những hạt cườm trắng tạo hoa văn. Chính vì kỳ công như thế nên để dệt một chiếc váy, người Cơ Tu phải mất 15-30 ngày. Chỉ những hoạ tiết xinh xắn trên thân váy, chị Lan cho biết: “Mỗi kiểu hoa văn cũng có ý nghĩa riêng, ví dụ, hoạ tiết “vũ nhân” tượng trưng cho hình ảnh người phụ nữ đang múa, hoạ tiết hình thoi tượng trưng cho trái đất… Ngoài ra, còn có hình hoa ablơm (hoa tình yêu), lá atút hình chiếc chong chóng, là hình người đàn ông Cơ Tu múa tung tung (múa nam), lá trầu, dây buộc nhà gươl, hoa rừng... được trang trí đối xứng trên thân váy.

Người Cơ Tu dệt thổ cẩm.

Trang phục của người Cơ Tu không cầu kỳ về màu sắc, màu chủ đạo là đen và đỏ, do bà con quan niệm chàm đen là màu của đất, đỏ là màu của mặt trời. Đất và trời tượng trưng cho hai đấng tối cao thiêng liêng, luôn được người Cơ Tu ngưỡng vọng. “Trước đây, chúng tôi chỉ biết dệt vải cho mình mặc, qua thời gian, nhiều kỹ thuật cầu kỳ bị quên lãng. Thổ cẩm Cơ Tu đẹp, bền nhưng không có thị trường bởi người Cơ Tu sống theo kiểu tự cung tự cấp, hầu như nhà nào cũng có 1 khung dệt. Bên cạnh đó, giá thành mỗi chiếc váy khá cao (200.000-300.000 đồng/chiếc). Chỉ có thể bán cho khách du lịch và đa dạng hoá sản phẩm mới mong khôi phục và phát triển nghề dệt thổ cẩm, nhưng kinh doanh như thế nào thì một mình tôi không thể làm nổi”, chị Lan tâm sự.

Ước mơ khôi phục và giới thiệu sản phẩm thổ cẩm Cơ Tu của chị Lan đã được thực hiện năm 2000, khi Tổ chức Cứu trợ và Phát triển quốc tế của Nhật Bản (FIDR) tài trợ kinh phí cho Zơ Ra phục hồi nghề dệt. Chị Lan đứng ra vận động chị em phụ nữ trong thôn thành lập nhóm dệt thổ cẩm gồm 33 người do chị làm tổ trưởng. Thông qua 4 đợt tập huấn về thiết kế mẫu mã, nhóm dệt thổ cẩm Zơ Ra đã cho ra đời hàng trăm mẫu sản phẩm phong phú, đa dạng và bắt mắt. Ban ngày các chị lên nương, làm rẫy; tối tối lại tụ tập ở nhà chị Lan dệt vải, thêu váy áo, khăn, ví, túi xách, mũ… Chỉ trong mấy năm, nghề dệt vải ở đây đã trở nên nhộn nhịp và phát triển như một làng nghề.

“Vấn đề khó nhất của chúng tôi là đầu ra bởi phải tự tiếp thị, trong khi trình độ của chị em rất hạn chế. Để tiêu thụ tốt sản phẩm, giới thiệu cho du khách trong và ngoài nước, chúng tôi phải kêu gọi thêm sự trợ giúp của chính quyền địa phương, tham gia 3 lần hội chợ, triển lãm và giới thiệu sản phẩm trong các tour du lịch. Hiện, thổ cẩm Cơ Tu có 24 mặt hàng, sản phẩm có mặt ở Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, chị em trong nhóm đã có thêm thu nhập”, chị Lan tâm sự.

Hi vọng với nỗ lực của chị Lan và các thành viên trong nhóm, cộng với sự trợ giúp của chính quyền địa phương, thổ cẩm Cơ Tu sẽ có cơ hội bay xa.

Minh Huệ

Gối thổ cẩm

Gối thổ cẩm đồng bào Thái:

Gối đơn màu

Gối đơn màu trắng

Gối đơn thổ cẩm vỏ trắng

Gối đôi thổ cẩm vỏ trắng

Những món quà đặc sắc đầy ý nghĩa từ Sa Pa, Lào Cai

Thường thì sau một đêm nằm lắc lư trên tàu, hoặc cả một chặng đường ô tô khoảng 350 cây số, bạn đến thị xã Lào Cai, nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt. Sau đó bạn đến thăm Sa Pa, Bắc Hà hoặc những nơi có cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn, có đồng bào các dân tộc với muôn sắc màu văn hoá.

Dù bạn ở bất cứ đâu trên thế giới này nhưng đều có chung một đặc tính, là đi đâu xa, khi về đều có quà lạ làm kỷ niệm cho bạn bè, người thân.

Nếu bạn đến với Sa Pa hoặc Bắc Hà, xin đừng ngần ngại chọn mua những tấm thổ cẩm bày bán ở cửa hàng, trong chợ hoặc đồng bào địa phương mời chào trên đường, giữa phố. Một tấm thổ cẩm bằng bàn tay hay dài hơn gang tay, đó là sản phẩm của các cô gái phải thêu mất nửa tháng. Làm ra một tấm áo, từ khi xe lanh đến lúc hoàn chỉnh bộ trang phục, phải mất vài tháng. Còn bộ váy áo của người phụ nữ, phải trải qua rất nhiều công đoạn. Chỉ cần nhìn bộ trang phục, cũng đủ biết sự cần mẫn, nhẫn nại của họ. Với thổ cẩm, người ta quan niệm đồ “sịn” là những tấm hoàn toàn thêu và khâu bằng tay, đường khâu hơi thô, màu sắc được pha trộn trong tấm thổ cẩm hài hoà, hơi tối. Còn đối với những tấm thêu, chắp vải đường khâu bằng náy, màu sắc kết hợp quá rực rỡ, cứng nhắc là đã có sự can thiệp của công nghệ hiện đại, được gọi là đồ công nghiệp. Trên thị trường thổ cẩm Sa Pa, Bắc Hà khách du lịch, tham quan là người phương Tây thường tìm mua những đồ làm tay. Khách từ các thành thị Việt Nam đến lại chuộng đồ công nghiệp hơn. Đã là thổ cẩm, thì bản sắc dân tộc thể hiện rất rõ. Nhìn những đồ khâu bằng tay, dù chẳng hiểu gì về văn hoá dân tộc, cũng dễ nhận được ngay. Còn đồ công nghiệp thì rực màu sắc, nhưng bản sắc còn rất ít.

Là người sành thuốc, đến với Sa Pa, bạn hãy vào chợ mua các loại thuốc Nam, Bắc mang về làm quà cho người có tuổi hoặc người già. Đó sẽ là món quá quý nhất, bởi người già không có nhu cầu tiêu dùng đồ xa xỉ nữa. Thứ mà họ cần, là sức khoẻ để tăng tuổi thọ và nhìn ngắm con cháu lớn khôn, trưởng thành.

Vào chợ, bạn có thể mua các loại thuốc lẻ vị hoặc đã được chủ hàng gói sẵn thành từng thang đủ vị, đủ loại. Nào những cam thảo, bạch truật, ngũ gia bì, hạt sen, tâm sen, tam thất, đương quy, xuyên khung, bát mộc hương, đỗ trọng... Chủng loại cây, cỏ ở Sa Pa rất phong phú và hầu hết là đầu vị, từ lâu đã nổi tiếng bởi những loài cây cỏ đó chỉ thích hợp với vùng khí hậu này. Sơn tra ngâm đường kính đúng công thức vừa bổ, vừa làm thuốc bệnh. Mật ong rừng có nhiều đặc dụng, nhưng tốt nhất là đối với người già ho hen, trẻ em còi cọc. Rễ cây hoàng liên có hàm lượng tetracilin cao chữa các bệnh phủ lục ngũ tạng, kể cả bệnh đau mắt, bệnh ngoài da. Nấm linh chi có bạch linh chi và hắc linh chi tán bột pha trà uống hàng ngày sẽ điều hoà huyết áp, chữa bệnh tim mạch, thậm chí ngăn ngừa bệnh ung thư.

Các vị thuốc của Sa Pa ngày nay không chỉ thu hút được sự chú ý của khách du lịch trong nước và các nước lân cận mà còn gây được sự chú ý của các du khách từ phương Tây đến với Sa Pa.

Làng thổ cẩm Tả Phìn

Vị trí: Làng thổ cẩm Tả Phìn thuộc huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai, cách trung tâm thị trấn Sa Pa khoảng 17km về hướng đông.

Ðặc điểm: Nơi đây có cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc thông qua các lễ hội như tết nhảy của người Dao đỏ, lễ ăn thề, lễ mừng nhà mới của đồng bào các dân tộc, Tả Phìn còn được nhiều du khách trong và ngoài nước biết đến bởi ở đó có một làng nghề thổ cẩm nổi tiếng.

Những năm gần đây, khi du lịch Sa Pa phát triển đã làm xuất hiện một thị trường mua bán các đồ thổ cẩm với nhu cầu mua sắm của khách du lịch ngày càng tăng cao. Nắm bắt được tình hình đó, được sự giúp đỡ của huyện, làng thổ cẩm Tả Phìn đã được thành lập và đi vào hoạt động từ năm 1998 cho đến nay.

Sản phẩm của làng dệt thổ cẩm Tả Phìn đủ kiểu dáng và sắc màu trông thật bắt mắt. Một vài sản phẩm chính có thể kể đến là: những chiếc ba lô, túi khoác du lịch, những chiếc khăn, túi xách tay, ví đựng tiền, các tấm áo choàng thổ cẩm... với đủ sắc màu rực rỡ. Những sản phẩm này hoàn toàn do bàn tay khéo léo tài hoa của các chị em người Mông, người Dao tạo nên với những đường nét hoa văn được thể hiện qua các họa tiết cây cỏ hoa lá, chim muông thật tinh tế luôn gây được sự tò mò hiếu kỳ và đặc biệt hấp dẫn các khách du lịch đến với Sa Pa. Các sản phẩm hàng hoá làm ra ở đây được "xuất khẩu tại chỗ" bằng cách bán trực tiếp cho khách hoặc có thể bán gián tiếp cho du khách thông qua việc cung cấp các mặt hàng này cho các quầy thổ cẩm ở chợ văn hoá dân tộc, các cửa hàng bán đồ lưu niệm của thị trấn Sa Pa. Tiếng tăm thổ cẩm Tả Phìn đã được vang xa qua những lần triển lãm thổ cẩm ở các hội chợ tại Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh. Nhiều tổ chức, cá nhân từ Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh đă đặt hàng làng thổ cẩm Tả Phìn để bán lại cho khách. Thổ cẩm Tả Phìn còn được xuất khẩu sang cả các thị trường ngoài nước như Mỹ, Pháp, Ðan Mạch...

Thổ cẩm là một món quà không thể thiếu được cho du khách mỗi lần đặt chân tới Sa Pa. Ðối với người dân tộc vùng cao, thổ cẩm không chỉ để dùng trang trí, tô điểm thêm cho sắc đẹp mà còn là vật kỷ niệm của tình yêu hay trong ngày cưới của các đôi trai gái. Những đường nét hoa văn thể hiện trên tấm thổ cẩm là những tinh hoa của nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc làm cho thổ cẩm Sa Pa không thể hoà lẫn được với bất cứ sản phẩm thổ cẩm của vùng nào.

Thổ cẩm Việt Nam

Thổ cẩm là một loại vải dệt thủ công với các họa tiết được bố trí xen lẫn, nổi lên trên bề mặt vải như thêu. Những hoa văn này đem lại cho bề mặt vải sự tương phản về đường nét, màu sắc, ánh vàng hoặc bạc trên satin…

Nghề dệt thổ cẩm có từ rất lâu đời ở Việt Nam, là một nét đặc trưng văn hoá của các dân tộc thiểu số. Trước đây, sản phẩm thổ cẩm được tạo ra chủ yếu nhằm phục vụ nhu cầu trong gia đình, làm của hồi môn khi con gái về nhà chồng, và một phần để trao đổi hàng hoá. Ngày nay, thổ cẩm còn là món quà lưu niệm ý nghĩa cho du khách thập phương.

Nguyên liệu & Cách thức Dệt Thổ cẩm ở Việt Nam

Nguyên liệu chính được sử dụng là bông vải. Bông vải thu hoạch theo mùa được đánh tơi xốp rồi kéo thành sợi. Một số dân tộc còn khai thác chất liệu vỏ cây (vỏ sui) kéo thành sợi. Kỹ thuật lấy sợi và mắc thành cuộn sợi theo các quy trình sau:

Cho bông qua giá tách hạt ⇒ Cung bật bông ⇒ Xa quấn tơ ⇒ Xa bắt chỉ ⇒ Xa đánh ống ⇒ Giá mắc sợi ⇒ Khung xỏ go

Quá trình nhuộm vải Màu nhuộm dành cho thổ cẩm có thể được tạo ra từ nhiều chất liệu thiên nhiên và phương pháp khác nhau:

- Màu đen: ngâm lá chùm bầu với bùn non từ ba đến bảy ngày đêm hoặc ngâm lá chàm

- Màu nâu hoặc màu đỏ sẫm lấy từ các loại vỏ cây.

- Màu xanh: nung vỏ ốc suối thật khô, ngâm thành vôi rồi trộn với nước lá krum; hoặc ngâm lá chàm

- Màu đỏ: giã vỏ cây krung già ra, nấu lên.

-Màu nâu đỏ: ngâm giấm vỏ cây sủi, đun sôi khoảng ba giờ và làm mát qua đêm, pha thêm phèn rồi ngâm sợi vải ở nhiệt độ 80 độ C

- Màu vàng: nhuộm từ củ nghệ.

Sau khi nhuộm, sợi được phơi khô. Người thợ nhuộm sử dụng một chiếc bàn chải (kruamrai), chải dọc theo cuộn sợi để gỡ sạch các vụn màu, vỏ cây.

Đặc trưng màu sắc và hoa văn thổ cẩm của các dân tộc

Khmer : Trong khi thổ cẩm của các dân tộc phía Bắc thường được ghép lại bằng những mảng vải màu rồi mới thêu hoa văn lên trên, thì sản phẩm của người Khmer lại tạo hoa văn trực tiếp ngay khi dệt sợi.

H’Mông : Những ô trang trí đường diềm hình chữ thập, chữ đinh, chữ công được chuyển biến một cách đa dạng, kết hợp với các ô hình quả trám hoặc tam giác có các đường viền hình gẫy khúc trong các thể bố cục khác



























Chăm : Màu sắc nền vải được ưa chuộng là đen hay đỏ, họa tiết trang trí phần lớn có dạng hình học



























Dao : Người Dao chuộng dùng màu đỏ tươi rực rỡ để trang trí : khăn đỏ, bông trên ngực áo, cổ áo... Kỹ thuật thêu thoáng để lộ nền đen, nền chàm trong các họa tiết, có tác dụng làm giảm độ rực chói của các màu nguyên sắc, tạo cho chung độ chuyển sắc êm, trầm, nhuần nhụy.

H’re : Người Hre thích 2 màu đỏ và đen,hoa văn theo motiv hình học như hình thoi, hình quả trám, hình chữ nhật, hình vuông... được liên kết thành những ô nối tiếp nhau; hoa văn đường thẳng, đường lượn sóng... tạo nên hình dáng cách điệu con sông, con suối; hoặc hoa văn có hình giống các loài vật trong thiên nhiên

Bana : Màu sắc chủ đạo là đen, đỏ, trắng. Họa tiết đối xứng phản ánh quan niệm về vũ trụ, âm dương, trời đất. Hoa văn thể hiện cảnh thiên nhiên, đường nét văn hóa và đời sống sinh hoạt hàng ngày của người Ba Na.

LôLô : Người Lô Lô sử dụng kỹ thuật chắp vải mầu có thêu với khuôn thức bố cục chặt chẽ, hòa sắc rực rỡ sáng, tươi của các mầu nguyên sắc được bố trí bên nhau làm rõ, làm tăng độ tương phản vốn có.





























Tày : Bố cục họa tiết theo phương pháp ô quả trám có các đường viền xung quanh tạo thành các đường diềm gãy khác.Trên cơ sở của loại bố cục hoa văn một mầu đen trên nền trắng người Tày gài mầu vào từng đoạn họa tiết, tùy trình độ thẩm mỹ, ý thích của người dệt trên khung dệt thủ công.



























Thái : Thổ cẩm của người Thái Tây Bắc thường sử dụng các màu trắng, đỏ, vàng, xanh lá cây, tím… tạo ấn tượng mạnh. Họa tiết thường đối xứng với nhau, phản ánh quan niệm về sự hòa hợp trường tồn của cuộc sống, quan niệm về vũ trụ, triết lý âm dương, đất trời cùng vạn vật…



























Cơtu : Hoa văn dợn sóng tuy đơn giản nhưng nó rất tự nhiên, mộc mạc, những đường nét mờ ảo như mây như sóng. Tuỳ theo ý đồ trang trí, hoa văn dợn sóng được bố trí thành từng mảng, từng vệt, gọi là kluội; hoặc dàn trải, chạy đều trên toàn bộ tấm vải dệt, gọi là chrơ char.



























Mường : Thổ cẩm của người Mường mang đậm màu sắc hoa văn của núi rừng và thiên nhiên…Hoa văn trên thổ cẩm Chiềng là những hình cách điệu từ hoa dẻ, hoa hồi, hạt gấc, quả trám… tuy không cầu kỳ nhưng gắn liền với tình yêu thiên nhiên và con người xứ Mường.

Để nhuộm màu cho vải, bà con thường sử dụng nguyên liệu là các loại cây trong rừng. Màu đỏ là cây bang, màu vàng lấy từ cây nghệ, màu đen lấy từ cây chàm…

Nùng : không thêu thùa gì ngoài một số khoang vải có mầu khác với thân áo được đắp vào ống tay áo, vạt áo... Người Nùng cũng dệt thổ cẩm có chung phong cách nghệ thuật, đề tài như thổ cẩm Tày.Ở trung tâm trang trí, các ô vuông đã áp dụng lối bố cục đối xứng quay quanh điểm trung tâm tạo cho đồ án trang trí vẻ vui mắt.























Ngày nay thổ cẩm đã trở thành khái niệm dùng chung cho các loại hàng dệt có hoạ tiết trang trí rực rỡ được sản xuất không chỉ bằng tay mà còn bằng máy với số lượng áp đảo. Thổ cẩm hiện đại được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực từ thời trang đến đồ hoạ và cả trang trí nội thất… Và tất nhiên không thể không kể đến vai trò của thổ cẩm như một mặt hàng lưu niệm đậm chất dân tộc có ý nghĩa quan trọng trong du lịch và kinh tế Việt Nam. Bảo tồn và phát triển thổ cẩm không chỉ là đầu tư và giới thiệu sản phẩm truyền thống này ra thế giới, mà còn là tạo điều kiện cho ngành thổ cẩm Việt Nam được giao lưu học hỏi với ngành thổ cẩm của các quốc gia khác, nhằm vươn tới những tiến bộ mới trong kỹ thuật và những tiềm năng mới trong sáng tạo.

Nhóm sinh viên Đại học Kiến Trúc: